Chất béo là gì?
Chất béo, còn được gọi là lipid, là một nhóm chất dinh dưỡng thiết yếu cho cơ thể. Chúng là thành phần chính của sữa, bơ/mỡ động vật, thịt xông khói và dầu ăn… Chất béo là nguồn cung cấp và trao đổi chất ở hầu hết các sinh vật giúp cơ thể dự trữ năng lượng, chống thấm và cách nhiệt.
Cấu tạo của chất béo
Cấu tạo của chất béo bao gồm 3 thành phần chính:
- Axit béo: là phân tử có chứa chuỗi carbon dài nối với nhau bằng các liên kết đơn, đôi hoặc ba. Axit béo được phân loại dựa trên số lượng liên kết đôi:
- Axit béo bão hòa: không có liên kết đôi.
- Axit béo không bão hòa đơn: có một liên kết đôi.
- Axit béo không bão hòa đa: có hai hoặc nhiều liên kết đôi.
- Glycerol: là một loại rượu có ba nhóm hydroxyl (-OH).
- Phospholipid: là một loại chất béo có chứa nhóm phosphate.
Các loại chất béo
Chất béo được chia thành hai loại chính là chất béo bão hòa và chất béo không bão hòa.
- Chất béo bão hòa: có liên kết đơn giữa các nguyên tử carbon trong chuỗi axit béo. Chất béo bão hòa thường ở dạng rắn ở nhiệt độ phòng. Chất béo bão hòa có thể làm tăng cholesterol xấu (LDL) và giảm cholesterol tốt (HDL), làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Chất béo bão hòa có nhiều trong các thực phẩm như thịt đỏ, bơ, sữa nguyên kem, dầu dừa và dầu cọ.
- Chất béo không bão hòa: có ít nhất một liên kết đôi giữa các nguyên tử carbon trong chuỗi axit béo. Chất béo không bão hòa thường ở dạng lỏng ở nhiệt độ phòng. Chất béo không bão hòa có thể làm giảm cholesterol xấu (LDL) và tăng cholesterol tốt (HDL), làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Chất béo không bão hòa có nhiều trong các thực phẩm như dầu thực vật, các loại hạt, quả bơ và cá béo.
Chất béo chuyển hóa là loại chất béo không tự nhiên, được hình thành trong quá trình chế biến thực phẩm. Chất béo chuyển hóa có thể làm tăng cholesterol xấu (LDL) và giảm cholesterol tốt (HDL), làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Chất béo chuyển hóa có nhiều trong các thực phẩm như bánh quy, bánh ngọt, đồ ăn nhanh, thực phẩm chiên rán.
Chức năng của chất béo
Chức năng của chất béo trong cơ thể bao gồm:
- Cung cấp năng lượng: chất béo là nguồn năng lượng cao, 1g chất béo cung cấp 9 calo, gấp đôi so với protein và carbohydrate. Chất béo được lưu trữ trong mô mỡ dưới da và trong nội tạng, cung cấp năng lượng cho cơ thể khi cần thiết.
- Bảo vệ các cơ quan: chất béo tạo thành lớp bảo vệ xung quanh các cơ quan quan trọng trong cơ thể, giúp bảo vệ chúng khỏi bị chấn thương.
- Hỗ trợ chức năng của màng tế bào: chất béo là thành phần chính của màng tế bào, giúp màng tế bào được linh hoạt và thực hiện các chức năng của mình.
- Hỗ trợ hấp thu vitamin: một số vitamin, chẳng hạn như vitamin A, D, E và K, cần chất béo để được hấp thụ hiệu quả.
- Tạo ra các hormone: một số hormone, chẳng hạn như hormone sinh dục, cần chất béo để được sản xuất.
Theo khuyến nghị của Bộ Y tế Việt Nam, lượng chất béo cung cấp hàng ngày nên chiếm khoảng 20-30% tổng năng lượng. Trong đó, nên ưu tiên chất béo không bão hòa và hạn chế chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa. Ngoài ra chất xơ cũng góp phần vào khả năng hấp thụ và chuyển hóa chất béo của cơ thể.